ปวดปัสสาวะบ่อย แสบขัด กลั้นไม่อยู่ อาจไม่ใช่เรื่องเล็ก!

กระเพาะปัสสาวะอักเสบคืออะไร

กระเพาะปัสสาวะอักเสบ หรือ Cystitis คือภาวะที่เยื่อบุภายในกระเพาะปัสสาวะเกิดการอักเสบ ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับการติดเชื้อแบคทีเรียในระบบทางเดินปัสสาวะ หรือ UTI โดยเชื้ออาจเข้าสู่ท่อปัสสาวะและลุกลามขึ้นไปถึงกระเพาะปัสสาวะ

ในผู้หญิงพบได้บ่อยกว่าผู้ชาย เพราะท่อปัสสาวะสั้นกว่าและอยู่ใกล้บริเวณทวารหนัก ทำให้เชื้อแบคทีเรียเข้าสู่ทางเดินปัสสาวะได้ง่ายกว่า แต่ในผู้ชาย หากมีอาการปัสสาวะแสบขัดหรือเป็นซ้ำ ควรตรวจหาสาเหตุ เช่น ต่อมลูกหมากอักเสบ นิ่ว หรือการอุดกั้นทางเดินปัสสาวะร่วมด้วย

อาการปวดปัสสาวะบ่อย แสบขัด กลั้นไม่อยู่

อาการของกระเพาะปัสสาวะอักเสบมักเริ่มจากความผิดปกติของการปัสสาวะ บางรายมีอาการเพียงเล็กน้อย แต่บางรายอาจรบกวนการใช้ชีวิตมาก

• ปวดปัสสาวะบ่อย เข้าห้องน้ำถี่กว่าปกติ
• ปัสสาวะแสบ ขัด หรือรู้สึกร้อนขณะปัสสาวะ
• ปัสสาวะกะปริบกะปรอย ออกน้อยแต่ปวดบ่อย
• รู้สึกปวดปัสสาวะทันทีหรือกลั้นไม่อยู่
• ปวดหน่วงท้องน้อยหรือบริเวณหัวหน่าว
• ปัสสาวะขุ่น มีกลิ่นแรง หรือมีเลือดปน
• รู้สึกปัสสาวะไม่สุด หรือยังปวดแม้เพิ่งปัสสาวะไปแล้ว

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงของกระเพาะปัสสาวะอักเสบ

สาเหตุที่พบบ่อยคือเชื้อแบคทีเรียเข้าสู่ระบบทางเดินปัสสาวะ แต่ยังมีปัจจัยหลายอย่างที่เพิ่มความเสี่ยงหรือกระตุ้นให้อาการเกิดซ้ำได้

ทำไมบางคนเป็นกระเพาะปัสสาวะอักเสบหลังมีเพศสัมพันธ์

บางคนมีอาการปัสสาวะแสบขัดหลังมีเพศสัมพันธ์ เพราะระหว่างมีเพศสัมพันธ์ อาจเกิดการเสียดสีและพาเชื้อแบคทีเรียบริเวณใกล้ท่อปัสสาวะเข้าสู่ระบบทางเดินปัสสาวะได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะในผู้หญิง

• การเสียดสีทำให้ท่อปัสสาวะระคายเคือง
• เชื้อแบคทีเรียอาจถูกพาเข้าสู่ท่อปัสสาวะ
• การดื่มน้ำน้อยหรือไม่ปัสสาวะหลังมีเพศสัมพันธ์อาจเพิ่มความเสี่ยง
• การใช้สารหล่อลื่นหรือผลิตภัณฑ์บางชนิดอาจระคายเคืองในบางคน
• หากมีอาการซ้ำบ่อย ควรตรวจเพื่อแยกโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์หรือสาเหตุอื่น

ผู้ชายเป็นกระเพาะปัสสาวะอักเสบได้ไหม

ผู้ชายเป็นกระเพาะปัสสาวะอักเสบได้ แม้พบไม่บ่อยเท่าผู้หญิง แต่ถ้าผู้ชายมีอาการปัสสาวะแสบขัด ปัสสาวะบ่อย ปวดหน่วง หรือเป็นซ้ำ ควรให้แพทย์ประเมิน เพราะอาจมีสาเหตุอื่นร่วมด้วย

• ต่อมลูกหมากอักเสบ
• ต่อมลูกหมากโตทำให้ปัสสาวะค้าง
• นิ่วในทางเดินปัสสาวะ
• ท่อปัสสาวะอักเสบหรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์
• ภาวะปัสสาวะไหลไม่ดีหรือมีการอุดกั้น

อาการแบบไหนควรรีบพบแพทย์

กระเพาะปัสสาวะอักเสบบางรายอาจลุกลามหรือมีสาเหตุซ่อนอยู่ จึงควรพบแพทย์โดยเร็วหากมีอาการเตือนต่อไปนี้

• มีไข้ หนาวสั่น หรืออ่อนเพลียมาก
• ปวดหลัง ปวดเอว หรือเจ็บบริเวณสีข้าง
• ปัสสาวะมีเลือดปนชัดเจน
• ปวดท้องน้อยมาก หรือปวดแสบขัดรุนแรง
• อาการไม่ดีขึ้นหรือเป็นซ้ำบ่อย
• ตั้งครรภ์ หรือสงสัยว่าตั้งครรภ์
• เป็นผู้ชาย เด็ก ผู้สูงอายุ หรือมีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน โรคไต ภูมิคุ้มกันต่ำ
• ปัสสาวะไม่ออก หรือปัสสาวะน้อยผิดปกติ

แพทย์ตรวจอย่างไรเมื่อสงสัยกระเพาะปัสสาวะอักเสบ

การตรวจขึ้นกับอาการ ความรุนแรง เพศ อายุ โรคประจำตัว และความเสี่ยงของแต่ละคน โดยเป้าหมายคือยืนยันว่ามีการติดเชื้อหรือไม่ และแยกสาเหตุอื่นที่อาจมีอาการคล้ายกัน

• ซักประวัติอาการ เช่น ปัสสาวะบ่อย แสบขัด กลั้นไม่อยู่ ปวดท้องน้อย
• ตรวจปัสสาวะเพื่อดูเม็ดเลือดขาว เม็ดเลือดแดง หรือสัญญาณติดเชื้อ
• เพาะเชื้อปัสสาวะในบางราย เช่น เป็นซ้ำ อาการรุนแรง หรือใช้ยามาแล้วไม่ดีขึ้น
• ตรวจเพิ่มเติมในผู้ชายหรือผู้ที่สงสัยนิ่ว ต่อมลูกหมาก หรือการอุดกั้น
• ประเมินโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์หากมีความเสี่ยงหรือมีอาการเข้าข่าย

แนวทางรักษาและการดูแลตัวเอง

การรักษากระเพาะปัสสาวะอักเสบขึ้นกับสาเหตุและความรุนแรง หากเป็นการติดเชื้อแบคทีเรีย แพทย์อาจพิจารณายาปฏิชีวนะตามความเหมาะสม ไม่ควรซื้อยากินเอง เพราะอาจใช้ยาไม่ตรงเชื้อหรือทำให้อาการเป็นซ้ำได้

ป้องกันการเป็นซ้ำได้อย่างไร

การป้องกันขึ้นกับสาเหตุ แต่โดยทั่วไปการดูแลสุขอนามัยและพฤติกรรมการปัสสาวะสามารถช่วยลดความเสี่ยงได้ในหลายราย

• ดื่มน้ำให้เพียงพอในแต่ละวัน
• ไม่กลั้นปัสสาวะนาน
• ปัสสาวะหลังมีเพศสัมพันธ์
• เช็ดทำความสะอาดจากด้านหน้าไปด้านหลังในผู้หญิง
• หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่ระคายเคืองบริเวณจุดซ่อนเร้น
• ควบคุมเบาหวานหรือโรคประจำตัวให้ดี
• หากเป็นซ้ำบ่อย ควรตรวจหาสาเหตุ เช่น นิ่ว ปัสสาวะค้าง หรือปัญหาทางเดินปัสสาวะ

• ปวดปัสสาวะบ่อย แสบขัด กลั้นไม่อยู่ อาจเป็นสัญญาณของกระเพาะปัสสาวะอักเสบหรือ UTI
• อาการที่พบบ่อยคือปัสสาวะถี่ แสบขัด ปัสสาวะขุ่น กลิ่นแรง ปวดท้องน้อย หรือรู้สึกปัสสาวะไม่สุด
• ถ้ามีไข้ ปวดหลัง ปวดเอว ปัสสาวะมีเลือด หรืออาการเป็นซ้ำ ควรรีบพบแพทย์
• ผู้ชายที่มีอาการปัสสาวะแสบขัดควรตรวจหาสาเหตุร่วม เช่น ต่อมลูกหมาก นิ่ว หรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์
• ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง ควรตรวจและใช้ยาตามแพทย์แนะนำ

อ่านต่อเรื่องสุขภาพเพศชายและระบบทางเดินปัสสาวะ

ข้อมูลแพทย์ผู้ให้คำปรึกษาเบื้องต้น

หมอเบียร์ นพ.สืบพงษ์ เอ่งฉ้วน

แพทย์เฉพาะทางศัลยศาสตร์ยูโรวิทยา (Urology) เลข ว.29458

อาการปัสสาวะบ่อย แสบขัด หรือกลั้นไม่อยู่ ควรประเมินให้ชัดว่าเกิดจากกระเพาะปัสสาวะอักเสบ การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ นิ่ว ต่อมลูกหมาก หรือสาเหตุอื่น เพื่อเลือกการรักษาที่ตรงจุดและลดโอกาสเป็นซ้ำ