ภาวะมีบุตรยากผู้ชาย คืออะไร เกิดจากอะไร ตรวจอะไรบ้าง และรักษาอย่างไรในภาพรวม

ภาวะมีบุตรยากผู้ชายคืออะไร

ภาวะมีบุตรยากผู้ชาย คือภาวะที่ปัจจัยจากฝ่ายชายมีส่วนทำให้โอกาสการตั้งครรภ์ลดลง แม้คู่รักจะมีเพศสัมพันธ์อย่างสม่ำเสมอและไม่ได้คุมกำเนิดแล้วก็ตาม ภาวะนี้อาจเกี่ยวข้องกับจำนวนอสุจิ การเคลื่อนไหว รูปร่างอสุจิ การหลั่งน้ำเชื้อ ระบบฮอร์โมน หรือความผิดปกติของอวัยวะสืบพันธุ์ชาย

สิ่งสำคัญคือการมีบุตรยากไม่ใช่เรื่องของฝ่ายหญิงอย่างเดียว การประเมินที่ถูกต้องจึงควรทำร่วมกันทั้งสองฝ่ายเพื่อไม่ให้เสียเวลาไปกับการคาดเดาเอง

เมื่อไรควรเริ่มสงสัยและเข้ารับการตรวจ

โดยทั่วไป หากพยายามมีบุตรตามระยะเวลาที่เหมาะสมแล้วแต่ยังไม่ตั้งครรภ์ ควรเริ่มปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินร่วมกันทั้งคู่ โดยเฉพาะถ้าฝ่ายชายมีปัจจัยเสี่ยง เช่น เคยติดเชื้อที่อัณฑะ เคยผ่าตัดบริเวณขาหนีบหรือถุงอัณฑะ มีประวัติอุบัติเหตุบริเวณลูกอัณฑะ มีปัญหาการหลั่ง หรือสงสัยภาวะฮอร์โมนผิดปกติ

ผู้ชายจำนวนไม่น้อยไม่มีอาการชัดเจน แม้จะมีปัญหาเรื่องคุณภาพอสุจิอยู่แล้ว จึงไม่ควรรอจนมีอาการเด่นค่อยเริ่มตรวจ

สาเหตุของภาวะมีบุตรยากผู้ชาย

1) การสร้างอสุจิผิดปกติ

อาจเกิดจากความผิดปกติแต่กำเนิด ความผิดปกติของโครโมโซม ภาวะลูกอัณฑะทำงานผิดปกติ การติดเชื้อ เช่น คางทูมลงอัณฑะ เส้นเลือดขอดที่อัณฑะ หรือการได้รับความร้อน สารเคมี ยาบางชนิด และปัจจัยแวดล้อมบางอย่าง

2) การลำเลียงอสุจิผิดปกติ

บางรายมีปัญหาการอุดตันของทางเดินอสุจิ หรือเคยทำหมันมาก่อน ทำให้การลำเลียงอสุจิออกมาผิดปกติ แม้ลูกอัณฑะยังสร้างอสุจิได้อยู่ก็ตาม

3) ฮอร์โมนและโรคประจำตัว

ระบบฮอร์โมนมีผลต่อการสร้างอสุจิและการทำงานของอัณฑะ โรคบางอย่าง เช่น โรคอ้วน เบาหวาน โรคเรื้อรัง หรือภาวะฮอร์โมนผิดปกติ อาจลดคุณภาพการสืบพันธุ์ในผู้ชายได้

4) การหลั่งและสมรรถภาพทางเพศ

แม้ภาวะมีบุตรยากจะไม่เท่ากับภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศ แต่ปัญหาการแข็งตัว การหลั่ง หรือการมีเพศสัมพันธ์ที่ไม่สามารถเกิดในช่วงเวลาที่ต้องการ ก็อาจส่งผลต่อโอกาสการตั้งครรภ์ได้เช่นกัน

5) ปัจจัยการใช้ชีวิต

การสูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์มาก นอนน้อย เครียดสะสม น้ำหนักเกิน การสัมผัสความร้อนเป็นเวลานาน หรือใช้สารบางชนิด อาจมีผลต่อคุณภาพอสุจิได้

ตรวจอะไรบ้าง

การประเมินมักเริ่มจากการซักประวัติ ตรวจร่างกาย และตรวจน้ำเชื้อ โดยแพทย์อาจดูทั้งจำนวนอสุจิ การเคลื่อนไหว และรูปร่างของอสุจิ รวมถึงซักประวัติเรื่องการเจ็บป่วย อุบัติเหตุ การผ่าตัด ยาที่ใช้ และพฤติกรรมเสี่ยงต่าง ๆ

ในบางรายอาจต้องตรวจฮอร์โมน เลือด อัลตราซาวด์ หรือการตรวจเพิ่มเติมอื่น ๆ ตามข้อบ่งชี้ เพื่อแยกว่าเป็นปัญหาที่การสร้างอสุจิ การลำเลียง หรือระบบฮอร์โมน

แนวทางรักษาในภาพรวม

การรักษาขึ้นกับสาเหตุ เช่น การปรับพฤติกรรม ลดปัจจัยเสี่ยง รักษาโรคประจำตัว แก้ปัญหาฮอร์โมนในกรณีที่เหมาะสม รักษาภาวะเส้นเลือดขอดที่อัณฑะ หรือวางแผนรักษาร่วมกับแพทย์เฉพาะทางด้านเจริญพันธุ์เมื่อจำเป็น

ในบางกรณี หากมีปัญหาการหลั่งหรือสมรรถภาพทางเพศร่วมด้วย ก็ควรได้รับการประเมินควบคู่กัน ไม่ควรแยกปัญหาออกจากกันแบบเด็ดขาด

เรื่องที่คนมักเข้าใจผิด

เข้าใจผิดว่าเรื่องมีบุตรยากเป็นเรื่องของฝ่ายหญิงเป็นหลัก

จริง ๆ แล้วปัจจัยจากฝ่ายชายพบได้บ่อย และควรเริ่มประเมินร่วมกันทั้งคู่ตั้งแต่ต้น

เข้าใจผิดว่าถ้าแข็งตัวได้ แปลว่าไม่มีปัญหามีบุตรยาก

การแข็งตัวปกติไม่ได้แปลว่าคุณภาพอสุจิหรือระบบสืบพันธุ์ปกติทั้งหมด ยังมีปัจจัยอื่นอีกมากที่ทำให้มีลูกยากได้

เข้าใจผิดว่าตรวจน้ำเชื้อครั้งเดียวสรุปได้ทุกอย่าง

ในบางรายแพทย์อาจพิจารณาตรวจซ้ำหรือส่งตรวจเพิ่มเติม เพราะผลตรวจน้ำเชื้อได้รับอิทธิพลจากหลายปัจจัยและต้องตีความร่วมกับประวัติทางการแพทย์

คำถามที่พบบ่อย

ภาวะมีบุตรยากผู้ชายต้องพยายามนานแค่ไหนถึงควรตรวจ

ถ้าพยายามมีบุตรตามระยะเวลาที่เหมาะสมแล้วแต่ยังไม่ตั้งครรภ์ ควรเริ่มปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินทั้งสองฝ่ายร่วมกัน

ถ้าแข็งตัวได้ปกติ แปลว่าไม่มีภาวะมีบุตรยากใช่ไหม

ไม่ใช่ เพราะภาวะมีบุตรยากอาจเกี่ยวกับคุณภาพอสุจิ การลำเลียงอสุจิ หรือฮอร์โมนได้ แม้การแข็งตัวจะดูปกติก็ตาม

ตรวจน้ำเชื้อต้องเตรียมตัวยังไง

โดยทั่วไปควรทำตามคำแนะนำของสถานพยาบาล เช่น งดการหลั่งตามช่วงเวลาที่กำหนด และส่งตัวอย่างภายในเวลาที่เหมาะสมเพื่อให้ผลตรวจแม่นยำขึ้น

ทำหมันแล้วอยากมีลูกอีกทำได้ไหม

บางกรณีอาจมีทางเลือกในการประเมินเพิ่มเติมหรือแก้หมัน แต่ต้องดูรายละเอียดเป็นรายบุคคลและควรคุยกับแพทย์โดยตรง